Koncert Inauguracyjny Grand Prix Polskiej Chóralistyki im. Stefana Stuligrosza 2022

Data

piątek, 25.11.2022

Godzina

17:00

Miejsce

Aula Nova, Akademia Muzyczna im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu, pl. Stefana Stuligrosza 1, Poznań

Program

ANDRZEJ KOSZEWSKI

Campana na chór mieszany (1980)
sł. Anonim, inskrypcja łacińska
 

Unitis viribus dyptyk na chór mieszany (2002-2003)
Polskiemu Chórowi Kameralnemu „Schola Cantorum Gedanensis” w 25. rocznicę jego powstania
sł. aforyzmy łacińskie
 

Angelus Domini na chór mieszany (1981)
In honorem Joannis Pauli II
 

Zdrowaś, Królewno wyborna pieśń maryjna (1963)
Jasnogórskiej Pani
sł. Anonim XV w.
 

Muzyka fa-re-mi-do-si na chór mieszany (1960)
Pamięci Fryderyka Chopina w 150.rocznicę urodzin
 

Nicolao Copernico dedicatum cantata a tre cori misti (1966)
sł. Józef Ratajczak 
 

Ad musicam na orkiestrę wokalną (1979)
sł. Andrzej Koszewski (oparte na obiegowych zwrotach łacińskich)

Wykonawcy

Polski Chór Kameralny

Jan Łukaszewski dyrygent

wstęp wolny


Koncert Inauguracyjny czwartej edycji Grand Prix Polskiej Chóralistyki im. Stefana Stuligrosza 2022 w Poznaniu odbywa się w roku ważnym dla polskiej chóralistyki – roku stulecia urodzin Andrzeja Koszewskiego, jednego z najważniejszych i najwybitniejszych XX-wiecznych twórców literatury chóralnej. Jego muzyka, zarówno inspirowana folklorem, jak i ta ukazująca nowatorskie podejście do śpiewu, po dziś dzień rozbrzmiewa w różnych zakątkach świata. „Orkiestra głosów ludzkich”, ciekawe rozwiązania brzmieniowe, rozszerzenie palety środków artykulacyjnych i dynamicznych – to tylko niektóre z elementów, dzięki którym Koszewski zasłynął jako twórca nowej, znakomitej muzyki chóralnej.

 

Stulecie urodzin tego poznańskiego kompozytora zainspirowało organizatorów do tego, by w ramach wydarzeń towarzyszących GPPCh ponownie przyjrzeć się jego muzyce, porozmawiać o niej i wspólnie pracować nad jej interpretacją w trakcie warsztatów prowadzonych przez wybitnych chórmistrzów z całej Polski. 

 

Porozmawiajmy o Andrzeju Koszewskim!

Warto rozmawiać… a o muzyce Andrzeja Koszewskiego w szczególności!

Zapraszamy więc na rozmowę o życiu, twórczości i wszystkim tym, co postawił po sobie ten mistrz wokalnej muzyki zespołowej. W piątek, 25 listopada o godz. 13:00 we foyer Auli Nova spotkają się absolwenci, rodzina i przyjaciele, by wspólnie powspominać kompozytora.

Organizator:

Fundacja Grand Prix Polskiej Chóralistyki im. Stefana Stuligrosza

gppch.pl

„Traktuję chór jak orkiestrę głosów ludzkich” – mówił Andrzej Koszewski, twórca szeregu sonorystycznych eksperymentów oraz obrazów sakralnych na chór a cappella

Campana
(Dzwon)

Utwór na 8-głosowy chór mieszany, powstał w 1980 roku. Tekst słowny tworzy anonimowa inskrypcja łacińska, spotykana na starych dzwonach: „vivos voco, mortuos plango, fulgura frango” („zwołuję żywych, opłakuję umarłych, kruszę gromy”).

Prawykonanie wersji finalnej odbyło się w kwietniu 1981 w ramach festiwalu „Poznańska Wiosna Muzyczna”. Śpiewał chór Schola Cantorum Gedanensis pod dyrekcją Ireneusza Łukaszewskiego.

 

Unitis viribus

'Wspólnymi siłami' to kompozycja napisana z okazji 25-lecia istnienia Polskiego Chóru Kameralnego Schola Cantorum Gedanensis”. Tytuł odnosi się do chóru stanowiącego całość większą niż suma poszczególnych talentów. Można również odczytywać tytuł jako rocznicowe wspomnienie długoletniej współpracy kompozytora i gdańskiego zespołu.

Łacińskie teksty są lapidarne: pierwsza część zawiera napomnienie „ubi crux ibi lux” („gdzie krzyż, tam światło”), a druga zawiera tradycyjne życzenia „ad multos annos” („wielu lat”) skierowane przez twórcę do zespołu.

Kompozytor dokonał udanego połączenia tradycji z nowoczesnością. Ograniczenie współbrzmień do kilku zaledwie z szerokiej skali możliwości przywodzi na myśl wielogłosową muzykę wczesnego średniowiecza, równie ascetyczną w środkach.

Utwór stanowi świetny przykład stylu Koszewskiego, świadomie operującego zespołem chóralnym jak orkiestrą głosów ludzkich, wymagającego tym samym od wokalistów maksymalnej sprawności intonacyjnej i technicznej.

 

Angelus Domini

Dzieło zajmuje wyjątkowe miejsce w twórczości Koszewskiego. Jest to dzieło zadedykowane Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II w roku objęcia Stolicy Apostolskiej. Papież traktował modlitwę Anioł Pański jako szczególnie bliską sobie, co też zainspirowało Koszewskiego do stworzenia dzieła z wykorzystaniem łacińskiego tekstu tej modlitwy, w dowód uznania dla Papieża Polaka.

Angelus Domini rozpoczyna chóralnie przedstawione bicie dzwonu wzywające do modlitwy. Jest to muzyczna kontynuacja idei dzwonu przedstawionej w utworze Campana. Kompozytor stosuje charakterystyczne dla swojej twórczości zbitki fonetyczne. Pojawiające się w tym miejscu anagann, donn i dalej oranomm – wywodzi bezpośrednio z tekstu: anagann – Angelus, donn – Domini, oranomm – ora pro nobis.

Utwór powstał na zamówienie Minnesota University Singers, został wykonany po raz pierwszy przez ten właśnie zespół pod dyrekcją Vernona h. Opheima 3 lipca 1981 roku.

 

Zdrowaś Królewno Wyborna

Ten utwór znajduje się dziś w repertuarze wielu chórów z całego świata. Każda z trzech wersji - na chór żeński, męski i mieszany - opatrzona została dodatkowo, oprócz XV-wiecznego anonimowego tekstu polskiego, jego tłumaczeniem na łacinę dokonanym przez ks. Zdzisława Bernata.

Ponadto, z myślą o wykonawcach nie znających języka polskiego, chcących śpiewać utwór w jego oryginalnej postaci, do tekstu polskiego dołączona została jego transkrypcja fonologiczna.

 

Muzyka fa-re-mi-do-si

Utwór ''Muzyka fa-re-mi-do-si'' na chór mieszany a cappella poświęcił Koszewski pamięci Fryderyka Chopina w 150. rocznicę śmierci.

Jest przełomowym dziełem, zbudowanym na pięciodźwiękowej serii, która zapoczątkowała okres eksperymentalny. Znajdują się w niej środki ekspresji typowe dla późniejszego języka kompozytorskiego Andrzeja Koszewskiego: współbrzmienia sekundowe i kwartowe, akordy powstające przez rozchodzenie się głosów od unisona, dalekie skoki, glissanda, równoległe przesunięcia pionów akordowych i przeciwległy ruch głosów.

W utworze tym kompozytor po raz pierwszy zastosował dla chóru fakturę instrumentalną, co jest cechą charakterystyczną jego dojrzałej twórczości. W konsekwencji zrezygnował z semantycznego tekstu, koncentrując się na walorach brzmieniowych sylab, które w późniejszych kompozycjach często pełnią rolę pierwszoplanową. W wielu utworach wykorzystuje barwę spółgłosek (głównie „l”, „m” i „n”) oraz sylab zbudowanych z ich udziałem, powtarzanych w  ruchu szesnastkowym lub jako tremolo, dodatkowo stosując takie środki jak mowa, szept i gwizd.

Światowe prawykonanie miało miejsce podczas V Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej "Warszawska Jesień", 24 września 1961 w Sali Koncertowej Filharmonii Narodowej utwór wykonał Chór Polskiego Radia we Wrocławiu pod dyrekcją Edmunda Kajdasza.


Nicolao Copernico dedicatum
W utworze obok takich efektów jak zastosowanie niekonwencjonalnych środków artykulacyjnych (szept czy gwizd), kompozytor oddziałuje przestrzenią, wykorzystując trzychórową obsadę utworu.

Interesujące jest ilustracyjne wykorzystanie tych wszystkich środków: specjalne efekty brzmieniowe służą przedstawieniu kopernikańskiego wszechświata.

Prawykonanie kantaty Nicolao Copernico dedicatum odbyło się w 1970 roku w Poznaniu. Śpiewał Chór Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Romana Kuklewicza. W 1992 roku utwór Andrzeja Koszewskiego został wykonany podczas "Warszawskiej Jesieni". Chórem Schola Cantorum Gedanensis dyrygował Jan Łukaszewski.

Kompozytor zamieścił w książce programowej festiwalu następujący komentarz:

"Kantatę na trzy chóry mieszane a cappella 'Nicolao Copernico dedicatum' skomponowałem w roku 1966. Rok ten zamykał w Polsce pierwsze tysiąclecie własnej państwowości, przypominał wkład Polski do światowej kultury i nauki. Z kolei ludzkość wchodziła w erę lotów kosmicznych. Oto ważniejsze impulsy, które kształtowały tematykę mojego polichóralnego utworu złożonego w hołdzie Mikołajowi Kopernikowi, genialnemu polskiemu astronomowi. Tekst napisał Józef Ratajczak. Przedstawił on poetycką parafrazę głównych prawd i myśli wypowiedzianych przez Kopernika w jego epokowym dziele 'De revolutionibus orbium coelestium'. Łaciński przekład wiersza Ratajczaka uzupełniłem dźwięcznymi nazwami ciał niebieskich, znanych wielkiemu Toruńczykowi.

Trzy elementy kopernikowskiego nieba: słońce, sfera gwiazd i sześć planet (znanych Kopernikowi) uzasadniają podział zespołu wokalnego na trzy grupy - chór większy, chór mniejszy i sekcję sześciu solistów. Z takim podziałem wykonawców wiąże się przestrzenna koncepcja partytury. Układ i ruch dźwiękowy, wypełniający przestrzeń brzmieniową symbolizuje układ i ruch planet na orbitach dookoła słońca (rdzeń kosmologicznego systemu Kopernika!). Jawią się też kontrasty nieba i ziemi: nieskończoność - skończoność, bryła - punkt, dzień - noc. Kantata składa się z trzech części. Pierwsza - wyraża zachwyt autora 'De revolutionibus' nad wspaniałością wszechświata. Druga - obrazuje podstawowe tezy kopernikowskiej teorii heliocentrycznej. Trzecia - umacnia rolę słońca, po czym nawiązuje do wstępnej inwokacji."

 

Ad musicam 

Utwór do słów Andrzeja Koszewskiego skomponowany jest na na 2 chóry mieszane a cappella, grupę rytmiczną oraz grupę gwiżdżącą.

W partyturze znajduje się ciekawe oznaczenie dotyczące obsady — „na orkiestrę wokalną”.

 „Traktuję chór jak orkiestrę głosów ludzkich”, w którym kompozytor uzasadnia: „Usiłuję traktować chór jako równorzędnego partnera muzyki instrumentalnej, jako orkiestrę głosów ludzkich”.  Andrzej Koszewski, Ruch Muzyczny, 1986r.

grudzień 2022
Pn
Wt
Śr
Cz
Pt
So
N
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
Jan Łukaszewski I Polski Chór Kameralny / Opera i Filharmonia Podlaska - Europejskie Centrum Sztuki w Białymstoku
Poprzednie

Jan Łukaszewski I Polski Chór Kameralny / Opera i Filharmonia Podlaska - Europejskie Centrum Sztuki w Białymstoku

Miejsce
Opera i Filharmonia Podlaska – Europejskie Centrum Sztuki im. Stanisława Moniuszki w Białymstoku, Sala Koncertowa ZSM, ul. Podleśna 2, Białystok
piątek, 18.11.2022
Nasze Boże Narodzenie
Dalej

Nasze Boże Narodzenie

Miejsce
Kościół św. Mikołaja, ul. Świętojańska 72, Gdańsk
czwartek, 29.12.2022